ابزارها و وسايل جراحي اتاق عمل
ابزارهاي جراحي از فلزات مختلفي ساخته شده اند از قبيل :
· فولاد ضد زنگ با روكش كروم و نيكل
·تنگستن كاربايد
·نقره
·برونز يا مس قابل انعطاف
·تيتانيومTitanium
·آلياژهاي كبالت (ويتاليوم Vitallium )
·فولاد ضد زنگ يا استينلس استيل Stainless steel كه تقريباٌ 85% تمامي ابزارهاي جراحي اکنون از اين جنس هستند .هر چند ابزارهايي از برنج ، نقره و آلومينيم ساخته مي شوند كربيد تنگستن يك فلز سخت استثنايي است كه در ساختن تيغ جراحي كاربرد دارد .
فولاد ضد زنگ :
استينلس استيل ترکيبي ( آلياژ )از مقادير متفاوت آهن ، کربن و کروم است كه ممكن است حاوي مقادير کمي از نيکل، منگنز ، موليبدنيوم ، سولفور ، سيليکون و عناصر ديگر هم به جهت جلوگيري از خوردگي و يا افزايش قدرت انعطاف پذيري وسايل جراحي به فولاد ضد زنگ افزوده شود .(.ترکيب مختلف اين مواد مي تواند سبب شود که کيفيت قابليت انعطاف و مقاومت ابزارها افزايش يابد ).آلياژ بكار رفته در ساخت وسايل بايد زمانيكه در معرض خون مايعات بدن محلولهاي ضد عفوني استريليزلسيون و هوا قرار مي گيرد مقاومت لازم را داشته و دچار خوردگي نشود .كروم موجود در فولاد آنرا در برابر خوردگي مقاوم نگه ميدارد و وجود كربن براي سخت بودن فولاد الزامي است .اما اثرات مقاوم كروم را كاهش مي دهد . پس از ساخت وسايل آنها را در معرض گرما قرار داده و با روكش براق مثل نقره كادميوم نيكل كروم مس آن را مي پوشانند تا زنگ نزده و پوسته پوسته نشود . جهت تشخيص وجود هر گونه نقص و ضايعه از انها عكسبرداري با اشعه يا فلوئوسكوپي مي كنند.
تيتانيوم در مقايسه با فولاد براي ساخت وسايل ميكروسرجري عالي مي باشد تيتانيوم غير مغناطيس بوده و درميدان مغناطيسي حركت نمي كند .در مقايسه با فولاد سخت تر و محكمتر اما سبكتر است در مقابل خوردگي نيز مقاومتر مي باشد .
ويتاليوم Vitallium )آلياژي از كيالت كروميوم و موليبدنيوم مي باشد . مقاومت ان در برابر خوردگي سبب شده كه از آن در ساخت وسايل ارتوپدي و پروتز هاي صورت و چانه استفاده شود از ويتاليوم براي ساخت وسايلي كه در بدن كاشته مي شود استفاده مي شود زيرا با فلزات ديگر ( مثل فولاد ضد زنگ )در بدن واكنش نشان نمي دهد .
وسايل و ابزارهاي جراحي قابليت و توانايي دست جراح را افزايش مي دهد . معمولا اسامي بسياري از وسايل با توجه به نوع كاركرد و يا نام سازنده آن انتخاب شده و ممكن است در بيمارستانهاي مختلف به اسامي مختلف ناميده شود
طراحي وسايل بر پايه افزايش دادن توانايي جراح براي ديد بهتر مانور و جااندازي بافتها با حداقل آسيب و حداقل زمان ممکن مي باشد . امروزه وسايل جراحي بسيار ظريف براي ترميم و برخي جراحي ها ( باي پس عروق کرونر ...) وجود دارد که جراحي را بدون نياز به انسزيون بزرگ قابل انجام ساخته اند . دوربين ها آندوسکوپ ها امکان بررسي بدن بدون جراحي باز را امکان پذير نموده است .طراحي وسايل پيشرفته به طور معني داري بهبود بيمار را تسريع نموده و کاهش ميزان تروما در حين جراحي و کاهش طول مدت بستري ترخيص زودتر را ميسر ساخته است . پيشرفت در ساخت وسايل نيازمند دانش زياد و افراد مسول براي نگهداري از اين وسايل مي باشد .يک فرد مسئول بايد موارد استفاده ، عملکرد وسيله ، سازگاري با مواد پاک کننده و ضدعفوني کننده ها و روش هاي مختلف استريل را بداند. بطور كلي مي توان وسايلي كه در عمل هاي جراحي مورد استفاده قرار مي گيرند به دو دسته تقسيم نمود .
1- وسايل عمومي : وجود اين وسايل براي انجام اغلب عمل هاي جراحي ضروري است . و بر حسب نوع عمل از وسايل تخصصي آن عمل نيز استفاده خواهد شد .بعضي مواقع در بعضي عمل ها تنها از وسايل عمومي استفاده مي شود .مثل باز کردن آبسه خارج کردن کيست ، در آوردن تومور سطحي ترميم هرني آپاندکتومي .
2- وسايل تخصصصي : اين وسايل فقط مخصوص يك عمل خاص مي باشند .
براي مثال در اعمال جراحي ارتوپدي از وسايل تخصصي استخوان ( ارتوپدي ) استفاده مي شود با توجه به اين مسئله كه در شروع كار براي ايجاد برش در ناحيه ؛ هموستاز و يا اتصال قسمتهاي جدا شده و دوخت ناحيه از وسايل عمومي استفاده خواهد شد .
آشنايي با وسايل جراحي :
برش دهنده ها :ابزارهايي هستندكه براي بريدن و ايجاد شكاف در ناحيه بكار برده مي شوند .Cutters
الف )تيغه ها و دسته بيستوري ها Scalpels & Scalpels Handles
ب) چاقوها Knives
ج) قيچي ها Scissors
1 - تيغه ها و دسته بيستوري ها : تيغه هاي بيستوري (Blads ) در شكل هاي مختلف جهت مصارف گوناگون مورد استفاده قرار مي گيرند . جنس آن ممكن است از استيل كربن باشد .تيغه ها در شماره هاي مختلف وجود دارند .انتخاب اندازه و نوع اين چاقوها بستگي به درخواست جراح و سهولت استفاده از آن در محل عمل دارد . دسته بيستوري ها ( اسکالپل )معمولاً از برنج ، بر حسب اندازه تيغه ها ساخته شده اند و داراي اندازه و اشکال کمي متفاوت هستند . ازنمره يک تا 7 بر روي آنها حک شده که دسته نمره 3 مناسب ترين دسته براي اکثر اعمال جراحي است . دسته بيستوري شماره 7 بصورت نازك و بلند ساخته شده و براي استفاده در جراحيهاي عميق مثل شكاف بر روي مجراي صفراوي مناسب است .( اين مجرا جهت عبور كاتتر از داخل آن و شستشو و تزريق ماده حاجب براي عكسبرداري و نيز تشخيص وجود گرفتگي يا سنگ شكاف داده مي شود ) . همچنين در جراحي عروق براي ايجاد برش روي رگها از چاقوهاي ظريف استفاده مي شود .
تيغه هاي شماره 4-9-10-11-12-14-15 با دسته بيستوري شماره 3 و 7 مطابقت داشته و تيغه بيستوريهاي 20 –21-22-23-24 بر روي دسته بيستوري شماره 4 و 6 قرار داده مي شوند . رايج ترين شماره ها 10 ، 11 ، 12 ، 15 ، و 20 است . تيغه شماره 10 جهت مصارف عمومي و اکثر اعمال جراحي مناسب ترين است براي ايجاد برش از لبه برآمده تيغه نه نوگ ان بايد استفاده نمود.. تيغ شماره 11 عمدتا جهت نيشتر زدن و ايجاد شكاف كوچك و برش آبسه ها بکار مي رود که ابتدا نوک تيغه وارد آبسه مي شود .و با يک حرکت جارويي طوري که محل برش وسيع گردد آن را خارج مي کنند . ؛ شماره 12 در مواقعي كه موضع داراي انحنا و ساختمان لوله اي باشد مورد استفاده قرار مي گيرد مثل ايجاد برش در مجاري سينوسي يا باز كردن فيستول ؛ شماره 20-21-22 براي برش بزرگ مورد استفاده قرار مي گيرند . تيغ بيستوري 15 براي ايجاد برش هاي کوچک و يا وقتي برش هاي منحني يا دقيق ضروري باشد مورد استفاده قرار مي گيرد .بخاطر اين که لبه بر آمده اين تيغه به نوک ان نزديک تر است زاويه برش آن نسبت به پوست افزايش مي يابد . دسته بيستوري ها نيز با اندازهاي مختلف در قسمتهاي سطحي ( كوتاه ) و در قسمتهاي عميق تر اندازه بلند آن قابل استفاده مي باشد .
نحوه قرار دادن تيغه روي دسته بيستوري ( اسکالپل )؛ جا انداختن و در آوردن تيغ حتماً بايستي به کمک هموستات يا کلمپ صورت گيرد هيچگاه با دست انجام نشود . انتهاي پروکسيمال تيغ مايل بوده و گردن دسته اسکالپل نيز يک شيار يا لبه مايل دارد و بايستي جهت تيغ موقع جا انداختن به طوري باشد که ان دو با هم موازي و منطبق شوند . تا ثابت و محکم شود . قسمت بالا و كند تيغه بوسيله پنس گرفته مي شود و سپس داخل شيار بيستوري قرار مي گيرد. براي در اوردن تيغ انتهاي پروکسيمال آن را با هموستات گرفته بلند کرده و ضمن اينکه آن را رو به پائين گرفته ايد ( تا به شخصي که احتمالا روبروي شما ايستاده اسيبي نرسد ) به جلو برانيد تا تيغ خارج گردد. و براي نصب حتماًَ از پنس استفاده شود تا از پارگي دستكش و صدمه به دست جلوگيري شود
نحوه به دست گرفتن اسکالپل:
شبيه کارد غذا خوري که براي برش دادن برشهاي طولاني استفاده مي شود .
شبيه قلم : که امکان هدايت دقيق اسکالپل و دادن برش ظريف را مي دهد که بيشتر تيغ شماره 15 را به اين روش به دست مي گيرند .
شبيه گرفتن کمان . در اين روش اسکالپل بين نرمه نوک انگشتان قرار مي گيرد و روش مناسبي براي برش بافتهاي ظريف يا نواحي حساس است .
روش برش دادن پوست .
· محور برش عمود بر پوست باشد
· حتي الامکان اپيدرم و درم هر دو باهم با يک حرکت برش داده شوند .
· در صورت امکان محل برش با مارکر مناسب نشانه گذاريو مشخص شود .
· در موقع برش دادن ، دو طرف خط برش به کمک انگشتان سبابه و شست تحت کشش قرار گيرد .
· محور طولي خط برش موازي با خطوط کشش پوستي صورت گيرد .
· در موارد نياز به برداشت قسمت کوچکي از پوست مثل خال بايستي ناحيه به صورت بيضي براداشته شود بطوريکه محور طولي ان 3 برابر محور عرضي اش باشد و هر دو انحنا قرينه باشد . در غير اين صورت پس از بخيه زدن پوست اضافي در يک يا دو طرف برش پيش مي ايد ( Dog ear ).
